Gercek tanri kimdir?"

email:
mektup@incilbg.com

Allah tanyabilir miyiz?

Muhammed'in tanrs ile brahim'in tanrs arasndaki ikinci farka geelim: ikisinin karakteri, tabiyeti farkldr. Bir mahkemede bir sann kimlii hakknda phe varsa, 'karakter ahitleri' arlyor. Kiiyi iyi tanyan kimseler, onun nasl birisi olduunu, ne gibi ilerde bulunduunu ifade ettikten sonra, hakem ou zaman sann o kii olup olmadna karar verebilir. Aynsn imdi Kuran'da tantlan tanr ile Tevrat, Zebur ve ncil'de tantlan tanr arasnda yapacaz. ki kitabn gsterdikleri tanr ayn ise, o vakt ayn kiiliklere sahip olmaldrlar.

Yukarda grdmz gibi, Kuran'n 'Allah', Tevrat, Zebur ve ncil'in 'Yahve'si deildir. Adlarn deiik olmasnn yansra, onlarn kiilikleri de ayn deildir. Bir ad, ad verenin karakterinin aynasdr. Mesela, baba bar seven bir kii ise, evladna da 'Bar' adn verecek. ocuunun sava olmasn isterse, ona 'Sava' adn takacak. Gerek tanr da kendi kendine bir ad verdi mi, o ad byk nem tayor, onun kiiliini gsteriyor.

Bu da, bizi hemen birinci farklla getiriyor:

1. Tanr kendini aklyor mu?

Yukarda grdmz gibi, 'Allah' sz aslnda bir genel addr. Muhammed, kendi halknn tapt, onlarn zaten bildikleri tanrnn adnda konutu. O ad sanki bo bir kalpt, onu istedii dnce ve retilerle doldurabildi. Kuran'n tanrs kendi kendini yeni bir adla tantmad, kendi zel adn hi bir zaman Muhammed'e bildirmedi.

Onun karsnda gryoruz, nasl Tanr kendini Musa'ya 'Yahve' adyla tantt. "zel adm budur!" diye buyurur. Bunu sylemekle kendini bsbtn aklad, kendi zn Musa'ya ve btn srail halkna tantm oldu. Bunu yapmakla, gerek tanr kendi yreini bize at. Bize yakn olmak istedii iin sevgisini bize teslim etti. Tevrat, Zebur ve ncil'deki tanr, kendi zn, kendi yreini insanlara aklyor. Kuran'daki tanr ise, sadece kendi iradesini aklyor. Onun bizden istedii eyler, kendi kiiliinin aynas deildir.

Bu karakter farkllklar tek tek sralamak istiyoruz. Byle bir karlatrmadan sonra, her okuyucu kolaylkla Muhammed'in tanrsnn brahim'in tanrs olmadn anlayacak.

ncil'de Tanr'nn ne olduu aka gsteriliyor: Allah ruhtur, Allah aydnlktr, Allah sevgidir (Yuhanna 4:24, 1.Yuhanna 1:5, 1.Yuhanna 4:8). Bunu sylemekle ncil Allahn zn, onun karakterini bize aklad. Ama bununla yetinmiyor:

"Hi kimse, hi bir zaman Allah grmemitir - ama Tek Doan, kendisi Allah Olan, evet Babann barnda Olan, ite O Allah aklad." (ncil - Yuhanna 1:18)

Bu szler, sa Mesih iin konuuyor. Onda Tanr kendi kendini bsbtn aklad, kendi karakterini ortaya koydu, herkesin nnde sergiledi.

Kuran'da yle bir ey grmyoruz. Allahn kimi adlar orada geerse de, hi bir mslman "Ben Allah tanyorum" diyemez. Kuran'n tanrs, kendisine en yakn olan kiiler iin bile sakl ve bilinmeyen bir g kalacaktr. slamiyetin en byk bilim adam ve filozofu Al-Gazzali bile, btn Kuran' ve mslman bilimi aratrdktan sonra, yle bir sonuca varyor:

"Btn 'ariflerin' (din bilginlerinin) bilgilerinin z udur ki, Onu (yani Allah) tanmay baaramadlar. Tek bildikleri, onu tanmadklardr, hatta Onu tanmann kesinlikle mmkn olmadn sylyorlar."
(Fadl ehadi, "Ghazali's Unique Unknowable God", ("Gazali'nin esiz ve tannmas mmkn olmayan tanrs") Leiden, tercman: E.J. Brill, 1964, s. 37)

Al-Gazzali ile ayn zamanda yaam olan Fadl ehadi'nin sonucu da yledir:

Gazzali'nin kendi prensiplerini uygulam olursak, Allah tanmann kesinlikle mmkn olmadn sylemek zorundayz... O zaman... Allah sadece sradan insanlara deil, ama peygamberler ve pirler iin bile tannmayan bir varlktr. Gazali bu gr ok ak bir biimde ve sk sk dile getiriyor. (Brill, s. 21-22)

2. Tanrnn yaknl

Kuran her ne kadar birka ayette Allahn yakn olduunu sylerse de (2:186; 34:50; 50:16, 56:85; 57:4), bu yaknlk her zaman bizi gzetleyen, yaptklarmz yazan bir varlk gsteriyor. nsan ve Allah arasndaki iliki, kul-efendi ilikisidir. Kuran'n Allah, insanlara rzk (yiyenti) vererek kendi iyiliini gsterir. Ama insanlarn zorluklar ve uralarndan ok raktr, onlarla ilgilenmeyecek kadar yksektir. Mslman yazar abir Aktar bu hakikat yle dile getiriyor:

"Mslmanlar, Tanry babalar ve kendilerini Onun evlatlar olarak kabul edemezler. nsanlar adil bir efendinin kullardr. Sunni islamiyette insann Yaradanyla daha byk bir yaknlk derecesine ulamas mmkn deildir."
(abir Aktar, A Faith For All Seasons (Her mevsim iin bir inan), Chicago, Ivan R. Dee Publisher, 1990, s. 182)

Onun karsnda Tevrat, Zebur ve ncil'de baka bir tanry gryoruz. Orada elbette Allah yce ve gl bir varlk olarak gsteriliyor. nsan elbette onun kuludur, hizmetisidir. Ama onun dnda, insanla Allahn arasndaki yaknl gstermek iin daha baka benzetmeler kullanlyor: Allah kendi halkna, kuzusunu kendi kucanda tayan bir oban gibidir (Yeaya 40:11), kendi oluna yrmeyi reten bir baba gibidir (Yasa 1:31), kendi pililerini kanatlarnn altna toplayan bir tavuk gibidir (Matta 23:37). Ve daha ok olaylarda Allahn uzak deil, ama kendi halkna yakn ve gnlk ihtiyalarla, zorluklaryla ilgilenen br varlk olduunu gsteriyor.

Bu konu, sonsuzluklarda doru kiilerin yeri olan cenneti anlatrken belli ediliyor. Kuran'da cennet bir elence ve keyf yeridir. Yeryznde iyi yaam olan mslman erkeklere yemek, imek ve kadn vaadediliyor. Fakat mslman cennetinde Allaha yer yok. O gene uzak, anlalmayan ve tannmay mmkm olmayan bir varlk kalacak. Bunun karsnda, ncil'in anlatt cennette Allahn ne kadar yakn olduunu okuyalm:

"Bakn! Allahn evi insanlarn ortasndadr. O, onlarla birlikte oturacak. Onlar Onun halk olacaklar, ve Allahn kendisi onlarn arasnda olacak. Onlarn gzlerinden btn yalar silecek. lm de artk olmayacak. Ve artk ne yas tutmak, ne alamak ne de aclar olmayacak. nk evelki eyler yok oldu." (ncil - Aklama 21:3-4)

3. Tanr'nn ac ekmesi

Kuran'n tanrs insanlara tek bir biimde merhamet gsteriyor: her millete vakt vakt peygamber gnderip onlar gnderecei ceza hakknda konuturuyor. O peygamberleri dinlemeyen halklar yok edilecek - i bu kadar. Kuran'n tanrs, kesinlikle ne insanlarn gnahlarndan, ne de verdii cezadan etkilenmiyor. Hatta, Kuran'n Allah btn bunlarn karsnda tamamen duygusuz kalyor. O da mslmanlar iin Allahn bykln gsteren bir harekettir.

Tevrat, Zebur ve ncil'de ise, Tanr'nn insanlarn yaptklarndan etkilendii, hatta bunlara zldn okuyoruz. Bunu bir rnekte aratralm: Nuh peygamberin hayat, hem Kuran'da, hem de Tevrat'ta anlatlyor (Kuran: 7:59-64; 11:25-49; 23:23-30; 26:105-122; 37:75-82; 54:9-15; ve 71:1-28 - Tevrat: Yaratl 6:1 - 9:17)

Kuran'da, Nuh kendi halkna haberini bildiriyor, ona iman etmiyorlar ve hak ettikleri cezay gryorlar. Btn anlatlanlar bu kadar. Tevrat'ta ise, Tanr insanlarn yaptklar gnahlarndan inciniyor, sanki yaralanyor:

"RAB bakt, yeryznde insann yapt ktlk ok, akl fikri hep ktlkte. nsan yarattna piman oldu. Yrei szlad. 'Yarattm insanlar, hayvanlar, srngenleri, kular yeryznden silip atacam" dedi, "nk onlar yarattma piman oldum.' (Tevrat - Yaratl 6:5-7)

Burada Allah gryoruz, deil askerlerin itaatszln acmaszca cezalandran bir general gibi, ama insanlarn yaptklar ktlkleri yznden zlen ve duygularn paylaan bir varlk gibi. Tevrat'n Hoea kitabnda Tanr, yaramaz evlatlar iin zlen bir baba gibi gsteriliyor. Baka yerde srail halknn putperestliini cezalandrmaya kalkan Tanr, kendi halknn itaatszln, kocasn bakalaryla aldatan bir kadna benzetiyor. Kendini de bunu yaam olan bir koca gibi hissettiini gsteriyor.

Btn bunlar brahim'in Tanrsnn zayf olduunu mu gsteriyor? nsanlar gibi ac hissetmek bir zayflk gsterisi deil mi? Yce Allah ondan rak deil mi? Byle dnen kii, gerek Tanrnn sevgi dolu olduunu unutuyor. Asl sevgi de bir risktir: ben bir kiiyi seversem, ona beni reddetmeye frsat vermek zorundaym. Her zaman her eyi kontrol etmeye kalkan bir tanr, sevgi nedir bilemez. Gerek kuvvet, gerek byklk ancak bu kuvveti kullanmayan, insanlara sevgi gsteren Tanrnndr.

4. Tanrnn sevgisi

Kuran, Allahn kimi insanlar sevmediini yazyor: bozguncular, msrifleri, byklk taslayanlar, hainleri, ar gidenleri (Kasas 28:77, A'raf 7:31, Nahl 16:23, Enfal 8:58, Bakara 2:190). te yandan Allahn kimi sevdiini de yazyor: tvbe edenleri, sabredenleri, saknanlar, gvenenleri, szn ksas: 'iyilik yapanlar' (Bakara 2:222, Al-i mran 3:146, 3:76, 3:159, Maide 5:13). Bu da beklenen bir eydir, her insan 'iyilik yapanlar' sevebilir, ktlk yapanlardan nefret edebilir. Kuran'n haberi udur: "nce sen Allah sev, ondan sonra O da seni sevecek".

Tevrat, Zebur ve ncil'de kendini aklayan Tanr ise, bambakadr. O kendisi sevgi dolu olduu iin, bakalarnn ona gelip sevgi gstermesini beklemiyor, birinci adm kendisi atyor.

Tevrat'ta yle buyuruyor:

Kimse... sana acmad, sevecenlik gstermedi. Senden tiksindikleri iin doduun gn seni kra attlar. Yanndan getim, senin kendi kannn iinde kmldadn grdm. Kendi kannn iindeyken yaa! dedim. Evet, Kendi kannn iindeyken yaa! dedim. Krda yetien bir bitki gibi seni gelitirdim. (Tevrat - Hezekiel 16:5-7)

te, brahim'in tanrs byledir: bakalarnn ondan tiksindii kiileri O seviyor, onlarla ilgileniyor, onlara sevgisini gsteriyor.

ncil'de gene, gerek tanrnn sevgisi ok ak olarak ortaya koyuluyor:

"nk ne vakt biz henz zayf idik, Mesih tam vaktla Allahsz kiiler iin ld. Doru bir kii iin olsun bile, baka biri iin len adam ok zor bulunuyor. Belki doru bir kii iin gene de birisi bulunabilir, lmeyi gze alsn. Ama Allah bize kendi sevgisini yle gsteriyor: biz ne vakt henz gnahkr idik, Mesih bizim iin ld." (ncil - Romallar 5:6-8)
"Sevgi budur: deil biz Allah sevmi olalm. Hayr, O bizi sevdi ve kendi Olunu gnderdi, bizim gnahlarmz balatran bir kurban olsun." (ncil - 1.Yuhanna 4:10)

te, Kuran'n tanrs ve brahim'in tanrsnn karakteri ortada: biri bekliyor, nce insanlar onu sevsin, br insanlar beklemiyor, kendisi onlar sevmeye balyor. Kuran'da Allahn sevgisi nemli bir yer almyor, Onun gc ve bykl ise her surede yeniden vurgulanyor. Tevrat, Zebur ve ncil'de gene, Allahn sevgisi en nemli konudur, hatta btn kitaplarn ortak retii ve zdr.

5. Tanrnn kutsall

brahim'in tanrsnn en nemli zelliklerinin birisi, onun kutsal olmasdr. 'Kutsal' sz, 'ayr', 'ktlkten uzak' ve temiz demektir. Kutsal bir kii ahlak bakmndan btn, kusursuz ve eksiksizdir. Kutsallk, gnaha hi dayanamamak demektir. Kutsallk demek, gnaha en sert cevap verilmek demektir. brahim'in tanrs Yahve ne kadar kutsal olduunu defalarca vurguluyor, bizden de kutsal olmamz istiyor. Musa Ona haykrrken, yle konuuyor:

"Var m senin gibisi ilahlar arasnda, ya RAB? Senin gibi kutsallkta grkemli, heybetiyle vgye deer, harikalar yaratan var m?" (Tevrat - k 15:11)

Evet, brahim'in tanrsn putperestlerin tanrlarndan, hatta Kuran'daki 'Allah' denilen tanrdan ayran zellik, onun kutsalldr. Ne Greklerin ya da Araplarn putlar, ne de Kuran'daki 'Allah' denilen tanr, gnaha gereken cevab vermiyor, gerektii gibi ona kar durmuyor. Kuran'da 'kutsal' sz (arapa: 'kudus') Allah iin topu topuna iki defa kullanlyor. Tevrat'ta gene, Tanr'nn kutsalln gstermek iin, kocaman bir kitap yazld, ayr bir ibadet sistemi buyuruldu (Tevrat'taki 'Levililer' kitab). brahim'in tanrs bu zor dersi kendi halkna vermek iin yzlerce sene urat. Kuran'n tanrs gene, bu dersi kendi halkna vermeye ihtiya duymuyor galiba. Onun hakknda saysz defa "Rahman ve Rahim", yani "affedici ve balayan odu" denilir, ama bu balama, Onun kutsalln hesaba katmyor. Kuran'n 'Allah' gnahlar balarken, sanki insana "Bover!" diyor, onun suunu ciddiye almyor.

Fakat brahim'in tanrs gnah o kadar ciddi bir konu sayyor ki, onu halletmeden insanla tanrnn aras dzelemez. Tanrnn adaleti ve kutsall sulu kiinin lmesini gerektiriyor. Tevrat onu yle dile getiriyor: "Su ileyen can lecektir!" (Tevrat - Hezekiel 18:4). Ama insann lmemesi iin brahim'in tanrs kurban sistemini buyurdu. Susuz bir kuzunun kan, Tanrnn huzuruna getirildikten sonra, srail halknn gnahlarn rterdi, affettirirdi. Bu sistem, Tanrnn ne kadar adil, ne kadar da kutsal olduunu gsteriyor. Gnahlar karlksz olarak af eden bir tanr, insanlara kar ilgisiz olduunu, onlarn yaptklarna zaten nem vermediini gsteriyor.

Kuran'n tanrs, uzak, insanlarla yakndan ilgilenmeyen, onlarn sularndan etkilenmeyecek kadar kuvvetli bir varlk olarak gsteriliyor. Szde "rahman ve rahimdir", ama hi bir insan yle bir tanrnn karsnda gnahlarnn af edilip edilmediini bilemez. nsan lrken bile 'nallah'a kalyor.

te yandan brahim'in tanrsna baktmz zaman, kutsal bir varlk gryoruz. Onun sz ok ciddidir: gnah yasakladktan sonra, ona kar su ileyen kiiye "Bover!" diyemez, onun suuna gereken cezay vermek zorundadr. Ama ayn zaman sevgi dolu olduu iin, insanlarn suunu ortadan kaldrp onlar sonsuz lmden kurtarmak istiyor. O yzden, onlara bir kurtulu yolu hazrlad. steyen kii, artk Tanr'nn affn kabul edebilir, Tanr onu herkesin nnde sergiledi.

Musa'nn zamannda buyurulan hayvan kurbanlar, sadece bir sembol, hazrlayc birer ders idi. Tanr, asl ve son kurban olarak sa Mesih'i yollad. O bizim yerimizde lrken, Tanrnn kutsall ve sevgisi birleti. Btn insaniyete arpc bir biimde hem kendi ciddiliini, hem de kendi sevgisini ortaya koydu. nsanolu artk Tanrnn sevgisinden ve onun hazrlad kurtuluundan emin olabilir. Gnahlarnn af edildiini kesin olarak bilebilir.

Kuran'n tanrs bunu yapamaz.


Sayfann bana dn Sonraki konu